28 Ekim 2022

Closure

JavaScript fonksiyon yönelimli bir dildir. Çok bağımsızlık verir. Fonksiyon bir yerde yaratılıp sonra başka bir değişkene atanarak diğer bir fonksiyona argüman olarak gönderilebilir ve sonra tamamen farklı bir yerden çağrılabilir.

Bildiğiniz gibi fonksiyon kendi dışında olan değişkenlere ulaşabilir ve bu özelliklik oldukça fazla kullanılır.

Peki ya dışarıdaki değişken değişirse? Fonksiyon en son değerini mi alacak yoksa yaratıldığında var olan değeri mi?

Ayrıca diyelim ki fonksiyon başka bir yere gönderildi ve oradan çağrıldığında ne olur, yeni yerinden dışarıda bulunan değişkenlere erişebilir mi?

Bu sorulara farklı diller farklı cevaplar vermektedir, bu bölümde JavaScriptin bu sorulara cevabını öğreneceksiniz.

Birkaç soru

Örnek olması amacıyla iki soru formülize edilecek olursa, sonrasında içsel mekanizması parça parça incelenecektir, ileride daha karmaşık sorulara cevap verebilirsiniz.

  1. selamVer fonksiyonu dışarıda bulunan isim değişkenini kullanmaktadır. Fonksiyon çalıştığında, hangi isim değişkeni kullanılacaktır?

    let isim = "Ahmet";
    
    function selamVer() {
      alert("Merhaba, " + isim);
    }
    
    isim = "Mehmet";
    
    selamVer(); // "Ahmet" mi yoksa "Mehmet" mi gösterilecek?

    Böyle durumlara tarayıcı ve sunucu tabanlı geliştirmelerde oldukça sık karşılaşılır. Bir fonksiyon yaratıldığı anda değil de daha sonra çalışmak üzere programlanabilir. Örneğin bir kullanıcı aksiyonu veya ağ üzerinden istekler bu gruba girer.

    Öyleyse soru: son değişiklikleri alır mı?

  2. calisanYarat diğer bir fonksiyon yaratır ve bunu döner. Bu yeni fonksiyon herhangi bir yerden çağrılabilir. Peki yaratıldığı yerin dışındaki değişkenlere veya çağrılan yerin dışındaki değişkenlere veya ikisine birden erişebilecek mi?

    function calisanYarat() {
      let isim = "Mehmet";
    
      return function() {
        alert(isim);
      };
    }
    
    let isim = "Zafer";
    
    // fonksiyon yarat
    let is = calisanYarat();
    
    // çağır
    is(); // burada "Mehmet" mi yoksa "Zafer" mi gösterilecek ?

Sözcüksel ortam ( Lexical Environment )

Ne olduğunu anlamak için önce “değişken”'in tekniksel anlamı üzerinde tartışmak lazım

JavaScript’te çalışan her fonksiyon, kod bloğu bir bütün olarak “Sözcüksel Ortam” adında bir objeye sahiptir.

Bu “Sözcüksel Ortam” iki bölümden oluşur:

  1. Ortam Kaydı – tüm yerel değişkenleri ve özelliklerini ( ve ek özellikleri this gibi ) tutan objedir.
  2. Dış Sözcüksel Ortam’a referans genelde süslü parantezin dışındaki kod ile ilintilidir.

Öyleyse “değişken” içsel objedeki bir özelliktir, çevresel kayıtlar. “değişkeni almak veya değiştirmek” demek “o objenin özelliğini almak veya değiştirmek” demektir.

Örneğin, aşağıdaki kodda sadece bir tane Sözcüksel Ortam bulunmaktadır:

Buna evrensel sözcük ortamı denilmektedir, kodun tamamıyla alakalıdır. Tüm tarayıcılarda <script> etiketleri aynı evrensel ortamı paylaşır.

Yukarıdaki görselde, dikdörtgen ile gösterilen Çevresel Kayıt ( değişken kaynağı ) anlamına gelir ve ok işareti dışsal referanstır. Evrensel Sözcük Ortamından daha dış ortam bulunmamaktadır. Yani null dur.

Aşağıda let değişkenlerinin nasıl çalıştığı görsel ile açıklanmıştır:

Sağ tarafta bulunan dikdörtgenler evrensel Sözcük Ortamının çalışırkenki değişikliklerini gösterir.

  1. Kod çalışmaya başladığında, Sözcüksel Ortam boştur.
  2. let ifade tanımlaması görünür. İlk başta bir değeri bulunmamaktadır bundan undefined olarak saklanır.
  3. ifade’ye değer atanır.
  4. ifade yeni bir değere referans olur.

Her şey çok basit görünüyor değil mi?

Özetlemek gerekirse:

  • Değişken özel bir iç objenin özelliğidir. Bu obje o anda çalışan kod, fonksiyon ile bağlantılıdır.
  • Değişkenlerle çalışmak aslında o objenin özellikleri ile çalışmak demektir.

Fonksiyon tanımı

Fonksiyon tanımları özeldir. let değişkenlerine nazaran çalıştırıldıklarında değil de Sözcüksel Ortam yaratıldığında işlenirler, bu da kodun başladığı zamandır.

… Ve bundan dolayı bir fonksiyon tanımından önce çağırılabilir.

Aşağıdaki kodda Sözcüksel Ortam başlangıçta boş değildir. say’e sahiptir çünkü bu bir fonksiyon tanımıdır. Sonrasında ifade alır ve bunu let ile tanımlar:

İç ve dış Sözcüksel Ortamlar

say() fonksiyonu çağrısı sırasında dış değişkenler çağrılır, bu olaya daha detaylı bakacak olursak.

Fonksiyon ilk çalıştığında yeni bir Sözcüksel Ortam otomatik olarak yaratılır. Bu tüm fonksiyonlar için genel bir kuraldır. Bu Sözcüksel Ortam yerel değişkenlerin tutulması ve çağrının tüm parametrelerini tutar.

say("Ahmet") fonksiyonu çalıştığı sırada Sözcüksel Ortam aşağıdaki gibi olur:

Fonksiyon çağrıldığında ise iki tane sözcüksel ortam bulunmaktadır: içte olan(fonksiyon çağrısı için) ve dışta olan(evrensel):

  • İçte olan sözcüksel ortam say fonksiyonunun o anki durumuna bakar, o anda tek adi degiskeni bulunmaktadır. say("Ahmet") çağrıldığından dolayı idi değişkeninin değeri "Ahmet" olur.
  • Dış Sözcük Ortamı ise bu durumda Evrensel Sözcük Ortamıdır.

İç Sözcük ortamı outer ile Dış Sözcük Ortamına referans olur.

Kod değişkene ulaşmak istediğinde – önce İç Sözcük ortamında arar, daha sonra dış sözcüm ortamına bakar ve daha sonra daha dıştakine bakar bu şekilde zincirin en sonuna kadar devam eder

Eğer değişken hiçbir yerde bulunamazsa, sıkı modda hata verir. use strict kullanılmazsa tanımsız değişken yeni bir global değişken yaratır.

Arama olayı bizim yazdığımız kodlarda nasıl işliyor buna bakalım:

  • say içindeki alert adi değişkenine erişmek istediğinde, anında Sözcük Ortamında bulabilir.
  • ifade’ye erişmek istediğinde önce fonksiyonun içine bakar fakat orada da bulamayacağından outer referansı takip ederek evrensel sözcük ortamından bu değişkene erişebilir.

Şimdi bölümün ilk başında sorulan sorulara cevap bulunabilir.

Bir fonksiyon dışta bulunan değişkenin en son değerini alır.

Bunun nedeni tanımlanan mekanizmadan dolayıdır. Eski değişkenler bir yere kaydedilmezler. Fonksiyon bunları istediğinde iç sözcük ortamından veya dış sözcük ortamından o anki değeri alır.

Bundan dolayı ilk sorunun cevabı Mehmet olacaktır: